De prijsvraag, die het Houtvoorlichtingsinstituut in 1976 uitschreef voor woningbouwontwerpen gebouwd met de houtskeletbouwmethode, was bijzonder vruchtbaar. Het doel ervan was realistisch gesteld: de ontwerpen moesten financieel haalbaar en voor een beschikbare locatie gepland zijn. In Almere Haven, Nieuwegein, Hendrik-Ido-Ambacht, Hoorn, Hoofddorp en Alkmaar-Noord werden de winnende ontwerpen uitgevoerd. Het motto van het winnende ontwerp van Abe Bonnema was ‘De Vier Vierkanten’, een verwijzing naar de woningplattegrond van de 72 woningen. Die bestaat uit vier vierkante ruimtes die flexibel gebruikt kunnen worden, ten opzichte van elkaar verschoven rondom een rechthoekige kern. Op de vier hoekpunten van de kern staan houten kolommen, die samen met de dragende muren de constructie vormen. De wanden in het interieur bestaan uit gipsplaten op houten regelwerk, dus de houten constructie is in de woonruimte niet zichtbaar. De kruisvormige plattegrond, die uit de bewerking van de vier vierkanten resulteert, is de basis geweest voor de ingenieuze stedenbouwkundige schakeling van de woningen in diagonale rijtjes en groepjes.
Op een klein oppervlak is zo een vrij hoge dichtheid behaald van 48 woningen per hectare. Het buurtje is autoluw; er zijn doodlopende straatjes en alleen voor voetgangers is er een doorgaand netwerk van paden. Geparkeerd wordt er op de woonerven en aan de rand van de wijk. De woningen variëren in grootte van 2- tot 7-kamerwoningen, waarvan sommige types een vide bezitten. Ze hebben twee of drie verdiepingen met voor elk vierkant een lessenaarsdak. Daardoor is een drukke en afwisselende ‘skyline’ ontstaan. Het exterieur is bekleed met western red cedar, dat inmiddels mooi vergrijsd is. De bewoners maakten destijds uit de staalkaart van Bonnema de in felrood en hardblauw te schilderen, gelukkige keus om de kozijnen en ramen wat de warme uitstraling van het buurtje ten goede is gekomen. In Almere Haven zijn aan de Oevergriend 40 versimpelde versies van dezelfde woningen gebouwd. Het buurtje De Vier Vierkanten heeft inmiddels de status van gemeentelijk monument gekregen.
Michelle Provoost
uit: Bouwen aan de Geluksmachine, International New Town Institute, 2025
Fotografie: Maarten Laupman. Archiefbeelden: Bouwen aan de Geluksmachine
