Er zijn weinig plekken waar de omslag rond 1970 van hoogbouw naar laagbouw in hoge dichtheid beter te zien is dan in de Bergenbuurt. Het plan voor deze locatie voorzag in de voortzetting van hoogbouwgalerijflats, zoals de Chinese Muur, die in 1970 op de locatie ernaast gebouwd was. Dit stuitte echter op verzet en de gemeenteraad sprak zich uit voor laagbouw. Dat zadelde de architect op met een onmogelijk klinkende opgave: net zoveel woningen realiseren en voor dezelfde lage prijs als een galerijflat, maar dan niet hoger dan vier lagen. Het plan dat architect Benno Stegeman ontwikkelde slaagde hierin en deed dat bovendien op zo’n ingenieuze manier dat het project het predikaat Experimentele Woningbouw verdiende. Stegeman was een Rotterdamse architect uit de structuralistische school, die ook bekend werd met de Krekenbuurt in Zwolle en de Koepeltjesbuurt in Zoetermeer.
De tekeningen van het plan zien eruit als een beeld uit de destijds zo populaire kaleidoscopische kijker: een hypnotische herhaling van cirkels, een raderwerk van woningplattegronden. Bij nadere bestudering blijkt het plan minder psychedelisch te zijn en eerder een ingenieuze fractal puzzel. Het bestaat uit 12 achthoekige wooncirkels, die geschakeld zijn en samen vier buurten vormen rond een centraal autovrij groengebied, waarvan het groenplan ook ontworpen werd door de architect. Elke wooncirkel bestaat uit zes of zeven woonblokken; deze hebben drie woonlagen plus een daklaag en staan op een iets verdiepte onderlaag met bergingen en parkeren. In het hart van elke cirkel is een collectieve, ronde tuin aangelegd met inmiddels flinke bomen.
De 878 woningen variëren in grootte van 2 tot 7-kamer appartementen, zodat vele verschillende huishoudsamenstellingen konden worden bediend. Met de toenmalige woningbezetting woonden er ca. 3000 mensen in de buurt. Per verdieping liggen vier appartementen rondom een trappenhuis, afgedekt door karakteristieke groene daken. Op de eerste verdieping hebben de woningen een groot terras, op de daklaag liggen maisonettes. Omdat de gebouwen zich naar boven toe verjongen, zijn op elke verdieping balkons, loggia’s en terrassen aangelegd. Door het dubbele grondgebruik en de knappe schakeling van de cirkels lukte het Stegeman om een groot programma op de locatie in te passen met maar liefst 125 woningen per hectare zonder dat deze benauwd aanvoelt.
De woningen waren oorspronkelijk allemaal sociale huurwoningen en premiekoopwoningen. Eind jaren negentig heeft de woningbouwvereniging echter een groot deel van de appartementen aan particuliere eigenaren verkocht. Rond 2000 werd het complex gerenoveerd en werden de parkeergarages en entrees uit veiligheidsoverwegingen afgesloten. Sinds 2009 is de wijk een gemeentelijk beschermd stadsgezicht.
Michelle Provoost
uit: Bouwen aan de Geluksmachine, International New Town Institute, 2025
Fotografie: Maarten Laupman. Archiefbeelden:Bouwen aan de Geluksmachine
